De KB nationale bibliotheek heeft een samenwerkingsovereenkomst gesloten met GPT-NL; het soevereine, Nederlandse AI-taalmodel dat momenteel wordt ontwikkeld door TNO, SURF en het NFI. De KB is een van de ‘launching partners’ van het taalmodel en heeft rechtenvrije data beschikbaar gesteld voor de doorontwikkeling ervan. Vanaf vandaag starten beide partijen een onderzoek dat onder meer inzage moet geven in mogelijke gebruikstoepassingen van GPT-NL voor de KB.
De KB maakt al sinds 2024 deel uit van de ‘content board’ van GPT-NL. Dit wil zeggen dat de nationale bibliotheek content uit het publieke domein met GPT-NL heeft gedeeld voor de ontwikkeling van het taalmodel. Het gaat dan om rechtenvrij, Nederlands geschreven erfgoed dat de KB in beheer heeft. In ruil daarvoor heeft de KB inspraak in de uitwerking en toekomst van het model.
Betrouwbare informatie
“Die inspraak vinden we als nationale bibliotheek om twee redenen heel belangrijk”, licht Niek Schroten, CIO van de KB toe. “We juichen het toe dat er een verantwoord, Nederlands alternatief komt voor de bestaande commerciële aanbieders. Er is een AI-model nodig voor de Nederlandse taal en context, die op basis van kwalitatief hoogwaardige data betrouwbare informatie levert aan gebruikers. Als KB dragen we er graag aan bij dat GPT-NL uiteindelijk onderdeel wordt van een hoogwaardig en pluriform data-ecosysteem.”
Volgens Schroten is de ontwikkeling van verantwoorde AI zelfs noodzakelijk voor het vergroten van democratische weerbaarheid: “We hebben de vrije toegang tot betrouwbare informatie nodig om vrije meningsvorming te kunnen garanderen. Juist nu AI zich in rap tempo ontwikkelt, moeten we actief de betrouwbaarheid van trainingsdata bewaken.”
Eerlijke behandeling
De tweede reden waarom de KB de samenwerking met GPT-NL is aangegaan is omdat beide partijen belang hechten aan het gebruik van rechtmatig verkregen data. Schroten: “Als nationale bibliotheek, die het geschreven erfgoed van Nederlandse makers beheert, vinden wij het belangrijk dat rechthebbenden een redelijke vergoeding krijgen voor het gebruik van hun werk. Bronnen moeten herleidbaar blijven en bij de ontwikkeling van nieuwe technologie moeten auteursrechthebbenden eerlijk worden behandeld. Bekende commerciële AI-tools hebben bijvoorbeeld ongevraagd gebruik gemaakt van data waar auteursrechten op rusten. Daar zijn wij op tegen.”
Dataset Delpher als studiemateriaal
Het onderzoek dat vanaf deze maand start, is een zogenaamde ‘feasibility study’; een haalbaarheidsonderzoek dat meer inzicht moet geven in het toepassen van GPT-NL binnen het collectiezoeksysteem van de KB. Er wordt daarbij onderzocht of een RAG-assistent (Retrieval Augmented Generation) gebruikers beter kan bedienen bij hun zoekvragen binnen een specifiek deel van de KB-collectie. Voor deze studie wordt gebruikt gemaakt van de rechtenvrije dataset (materiaal dat ouder is dan 140 jaar) van het KB-platform Delpher.nl. Voor het onderzoek zal de supercomputer Snellius worden ingezet. De studie zal lopen tot medio november van dit jaar.
Schroten: “We hebben er bewust voor gekozen om voor de haalbaarheidsstudie data uit onze collectie kranten, boeken en tijdschriften te gebruiken waar geen auteursrechten meer op rusten. Het idee is dat het haalbaarheidsonderzoek aan twee kanten lessen oplevert. De resultaten van de studie moet GPT-NL meer leren over het type antwoorden dat haar taalmodel geeft, en de KB meer over toekomstige dienstverleningsmogelijkheden.’
De eerste versie van GPT-NL, GPT-NL 1.0, werd in februari 2026 opgeleverd. Dit betreft een beta-versie die momenteel wordt getest door de launching partners van GPT-NL. Naast het haalbaarheidsonderzoek dat nu van start gaat met de KB, voert GPT-NL al vergelijkbare onderzoeken uit met drie andere launching partners: het ministerie van BZK, TNO en het NFI. De lancering van de publieksversie van GPT-NL wordt eind dit jaar verwacht.
Via deze link vindt u een overzichtspagina met vraag en antwoord: De samenwerking tussen de KB en GPT-NL | KB, de nationale bibliotheek
