De drastische besparingsplannen van de nieuwe Vlaamse regering slaan diepe wonden in de archief- en bibliotheeksector. Naast het nieuws dat landelijke erfgoedbibliotheken hun volledige structurele subsidies verliezen en archieven de helft moeten inleveren, luiden nu ook de informatieopleidingen en de sector voor passend lezen de noodklok. In twee brandbrieven waarschuwen de Arteveldehogeschool en Luisterpuntbibliotheek voor onomkeerbare schade aan het Vlaamse geheugen en de toegankelijkheid van informatie. Ook de VVBAD (Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief & Documentatie) roept op tot actie.
Binnen het nieuwe begrotingsakkoord van minister van Cultuur Caroline Gennez moet de cultuur- en erfgoedsector vanaf 1 januari 2027 structureel 47 miljoen euro besparen. Voor de grote landelijke erfgoedbibliotheken – de Hendrik Conscience-erfgoedbibliotheek in Antwerpen, de Openbare Bibliotheek Brugge en de Gentse Boekentoren – betekent dit dat zij 100 procent van hun jaarlijkse Vlaamse subsidies kwijtspelen, een verlies van zo’n 1 miljoen euro. Erkende stadsarchieven en instellingen zoals het AMVB in Brussel zien hun middelen gehalveerd.
Vlaanderen vergeet wie zijn geheugen bewaart
De abrupte bezuinigingen hebben directe gevolgen voor de aanwas van nieuwe informatieprofessionals. In de open brief ‘Vlaanderen vergeet wie zijn geheugen bewaart’ stelt de opleiding graduaat Informatiebeheer van de Arteveldehogeschool dat instellingen dit financiële gat met amper drie maanden voorbereidingstijd onmogelijk kunnen dichten.
Terwijl de sector juist schreeuwt om vakmensen voor het inventariseren en digitaal ontsluiten van collecties, vreest de hogeschool dat archieven straks geen middelen en ruimte meer hebben voor stagiairs of afgestudeerden. De keten wordt daarmee doorbroken. Daarnaast wijzen de docenten op de cruciale maatschappelijke rol van de bibliotheekmedewerker als ‘informatiecoach’. Zeker in Brussel – waar gemeenten 30 procent minder steun krijgen voor hun Nederlandstalige cultuurbeleid – is de bibliotheek voor veel anderstaligen de plek om laagdrempelig het Nederlands te oefenen. De docenten roepen de Vlaamse regering op om niet blind te halveren, maar in overleg met de sector het fundamentele werk te beschermen.
Een zware klap voor de inclusieve bibliotheek
Ook de inclusieve bibliotheekwerking wordt uitzonderlijk hard geraakt. In een gezamenlijke open brief waarschuwen Luisterpuntbibliotheek en de productiecentra Blindenzorg Licht en Liefde vzw (BLL) en Transkript vzw voor een drastische verschraling van het leesaanbod. Door forse subsidieverminderingen wordt de productiecapaciteit bij deze centra tot een derde herleid. Hierdoor zal het toch al beperkte aanbod voor lezers met een leesbeperking aanzienlijk kleiner worden.
De concrete gevolgen voor 2027 zijn ingrijpend: er verschijnen zo goed als geen nieuwe brailleboeken meer, de productie van nieuwe Daisy-luisterboeken met een Vlaamse stem wordt mogelijk tot een derde beperkt, en er komen geen groteletterboeken meer van titels die genomineerd zijn voor de Leesjury. Luisterpunt benadrukt dat gelijke toegang tot boeken en informatie een basisrecht is. Vooral het verlies van brailleboeken is alarmerend; braille is voor blinde en slechtziende kinderen cruciaal voor tekstbegrip, het leren van spelling en grammatica, en de algemene geletterdheid.
Hoewel Luisterpuntbibliotheek zelf gelukkig geen middelen hoeft in te leveren, maken zij zich grote zorgen over de impact die de bezuinigingen bij de productiecentra hebben op de vele mensen met een leesbeperking in Vlaanderen. Luisterpuntbibliotheek roept bibliotheken, scholen, auteurs en lezers op om digitaal hun steun te betuigen via het formulier op hun website en de brief actief te delen in hun netwerk
